Bihar Board Class 10th Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) Chapter 5 भारतमहिमा) Solutions

Here we have provided Solution for Chapter 5 भारतमहिमा) of Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) subject for Class 10th students of Bihar Board of Secondary Education. There are various chapters in this Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) such as Chapter 1 मङ्गलम्), Chapter 2 पाटलिपुत्रवैभवम्), Chapter 3 अलसकथा), Chapter 4 संस्कृतसाहित्ये लेखिकाः), Chapter 5 भारतमहिमा), Chapter 6 भारतीयसंस्काराः), Chapter 7 नीतिश्लोकाः), Chapter 8 कर्मवीर कथाः), Chapter 9 स्वामी दयानन्दः), Chapter 10 मन्दाकिनीवर्णनम्), Chapter 11 व्याघ्रपथिककथाः), Chapter 13 विश्वशांतिः) and Chapter 14 शास्त्रकाराः). Summary of the same is given below:

Board NameBihar Board of Secondary Education
ClassClass 10th
Content TypeSolution
Solution forClass 10th students
SubjectSanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2)
Chapter NameChapter 5 भारतमहिमा)
Total Number of Chapter in this Subject13

Studying Bihar Board Class 10th Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) Chapter 5 भारतमहिमा) solution will help you higher marks in this subject but you need to follow best practices to achieve higher marks, which are given after solutions, go through them once.

Bihar Board Class 10th Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) Chapter 5 भारतमहिमा) Solutions

View the following solutions for Bihar Board Class 10th Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) Chapter 5 भारतमहिमा). These solutions are available for viewing online.

Bihar Board 10th Sanskrit Objective Answers

Chapter 5 - भारतमहिमा

प्रश्न 1.
पुराणग्रंथस्य रचनाकार: कः १ (A) are:
(8) कालिदास:
(८) महर्षि व्यास:
(0) adele:

उत्तर: (८) महर्षि व्यास:
व्याख्या: अष्टादश पुराणों के रचनाकार महर्षि वेदव्यास जी हैं। इन्हें व्यास, कृष्णद्वैपायन आदि नामों से भी जाना जाता है।

प्रश्न 2.
कस्य महिमा सर्वत्र गीयते ? (/) देवस्य
(8) भारतस्य
(८) विश्वस्य
(0) पाटलिपुत्रस्य

उत्तर: (8) भारतस्य
व्याख्या: भारतवर्ष की महिमा और गुणों का गान संसार के हर कोने में होता है। इसकी गौरवशाली संस्कृति और आध्यात्मिक महत्ता के कारण यह विश्व में प्रसिद्ध है।

प्रश्न 3.
'भारतमहिमा_ पाठस्य रचनाकार: कः? (/) महात्मा विदृरः
(8) महर्षि यास्क:
(८) महर्षि वेदव्यासः
(0) पं. रामस्वरूप शुक्ल:

उत्तर: (८) महर्षि वेदव्यासः
व्याख्या: यह पाठ विभिन्न पुराणों से संकलित है, जिनके मूल रचनाकार महर्षि वेदव्यास हैं। आधुनिक गीत के रचनाकार अलग हैं।

प्रश्न 4. अस्माकं कर्तव्यरूपेण कि वर्तते ?
(») भारत॑ प्रति भक्ति:
(8) संसार प्रति आसक्ति: (C) Sar प्रति भक्ति: (0) पितर॑ प्रति भक्ति:

उत्तर: (») भारत॑ प्रति भक्ति:
व्याख्या: हमारा सबसे पहला और महत्वपूर्ण कर्तव्य अपनी मातृभूमि भारत के प्रति श्रद्धा, प्रेम और भक्ति रखना है। देशभक्ति ही हमारा परम धर्म है।

प्रश्न 5.
भारतस्य शोभया के प्रसन्ना भवन्ति ? (A) SM:
(8) मनुष्या:
(९) जन्तवः
(0) दानवाः

उत्तर :
(A) ईश्वर:
व्याख्या: भारत की प्राकृतिक सुन्दरता, पवित्र नदियाँ, हरे-भरे पर्वत और यहाँ के पुण्य क्षेत्रों को देखकर स्वयं ईश्वर भी प्रसन्न होते हैं।

प्रश्न 6.
भारतीया घरा कै: सेविता? (A) Pte:
(B) Wadd:
(C) fag:
(0) सागर पर्वत-निरिः

उत्तर: (0) सागर पर्वत-निझरै:
व्याख्या: हमारी भारत भूमि तीन ओर से सागर (हिंद महासागर, अरब सागर, बंगाल की खाड़ी) और उत्तर में पर्वतमाला (हिमालय) तथा सुन्दर झरनों से घिरी हुई है, जो इसकी रक्षा और शोभा बढ़ाते हैं।

प्रश्न 7.
'परा' शब्दस्य अर्थ: किम्‌ अस्ति १ (A) सदा
(8) सत्यम्‌
(९) असत्यम्‌
(0) श्रेष्ठा

उत्तर: (0) श्रेष्ठा
व्याख्या: संस्कृत में 'परा' शब्द का अर्थ उत्तम, श्रेष्ठ या सर्वोच्च होता है। 'परा विद्या' का अर्थ श्रेष्ठ ज्ञान (आध्यात्मिक ज्ञान) से है।

प्रश्न 8.
भारतस्य महिमा कुत्र गीयते १ (/) अत्र
(8) तत्र
(८) सर्वत्र
(0) पाटलिपूुत्रे

उत्तर: (८) सर्वत्र
व्याख्या: भारत की महानता का गुणगान केवल एक स्थान पर नहीं, बल्कि संसार के सभी स्थानों (सर्वत्र) पर होता है।

प्रश्न 9.
भारतमहिमाया: आधुनिकी गीतस्य रचनाकार: कः ९ (#) डॉ. उमाशंकर शर्मा
(8) डॉ. रामविलास चौधरी
(८) डॉ. मिथिलेश कुमारी मिश्र
(0) डॉ. गिरिजानन्दन मिश्र

उत्तर: (#) डॉ. उमाशंकर शर्मा
व्याख्या: 'भारतमहिमा' पाठ में शामिल आधुनिक गीत की रचना डॉ. उमाशंकर शर्मा ने की है, जो देशभक्ति की भावना से ओत-प्रोत है।

प्रश्न 10.
कति पुराणानि सन्ति ? (A) TT
(8) दश
(८) पञ्चदश
(0) अष्टादश

उत्तर: (0) अष्टादश
व्याख्या: हिंदू धर्म के प्रमुख ग्रंथ पुराणों की कुल संख्या अठारह (18) है। इनमें विष्णु पुराण, भागवत पुराण, शिव पुराण आदि प्रसिद्ध हैं।

प्रश्न 11.
अस्माकं/अस्मदीया भारतीया घरा कीहशी अस्ति १ (A) देवाः
(8) मनुष्याः
(८) जन्तवः
(0) दानवाः

उत्तर :
(A) देवा:
व्याख्या: हमारी भारत भूमि देवताओं के समान पवित्र, गौरवशाली और पूजनीय है। इसे 'देवभूमि' भी कहा जाता है।

प्रश्न 12.
विशाला घरा का? (/) भारतीयता (8) राष्ट्रीयता (८) प्रान्तीयता (0) पंचायत

उत्तर :
(/) भारतीयता
व्याख्या: 'विशाला घरा' का अर्थ है विशाल घर या परिवार। यहाँ इसका तात्पर्य 'भारतीयता' से है, जो विविधता में एकता का विशाल परिवार है।

प्रश्न 13. जगद गौरवं किम्‌ १
(») पाकिस्तानम्‌ (8) भारतम्‌ (८) बांग्लादेशम्‌ (0) चीन॑

उत्तर: (8) भारतम्‌
व्याख्या: संपूर्ण विश्व (जगत) का गौरव भारतवर्ष है। अपनी प्राचीन सभ्यता, ज्ञान-विज्ञान, सांस्कृतिक विरासत और आध्यात्मिकता के कारण भारत विश्व गुरु रहा है।

प्रश्न 14.
के गीतकानि गायन्ति ? . (A) SM:
(8) मनुष्या:
(८) देवा
(0) दानवाः

उत्तर :
(८) देवा
व्याख्या: भारत की महिमा और गुणों के गीत देवतागण गाते हैं। वे इस पुण्यभूमि की स्तुति करते हैं।

प्रश्न 15.
..-------------गीतकानि गायन्ति । रिक्त स्थानानि पूरयत। (A) ean:
(B) le:
(८) अदेवाः
(0) भारतम्‌

उत्तर :
(A) देवाः
व्याख्या: रिक्त स्थान में 'देवाः' शब्द आएगा। अर्थात, "देवाः गीतकानि गायन्ति" (देवता गीत गाते हैं)।

प्रश्न 16.
ये:.........मुकुन्दसेवीपयिकं जन्म लब्धम्‌ । रिक्त स्थानानि पूरयत । (A) ARTA
(8) विशाला
(८) देवाः
(0) भारताजिरे

उत्तर: (0) भारताजिरे
व्याख्या: रिक्त स्थान में 'भारताजिरे' शब्द आएगा। अर्थात, "ये भारताजिरे मुकुन्दसेवीपयिकं जन्म लब्धम्" (जिन्होंने भारत भूमि पर भगवान की सेवा करने योग्य जन्म प्राप्त किया है)।

प्रश्न 17.
एतत्‌ भारतम्‌............ ... -सदा पूजनीयम्‌ । रिक्त स्थानानि पूरयत । (ै) अस्माभि:
(8) अस्मदीया
(८) अस्माकम्‌
(0) अस्मद्‌

उत्तर: (ै) अस्माभि:
व्याख्या: रिक्त स्थान में 'अस्माभि:' शब्द आएगा। अर्थात, "एतत् भारतम् अस्माभि: सदा पूजनीयम्" (इस भारत को हमें सदा पूजनीय मानना चाहिए)।

५०००००००+- भारतीया घरा विशाला। रिक्त स्थानानि पूरयत | (/) अस्मद्‌
(8) अस्माभि:
(८) अस्माकम्‌
(0) अस्मदीया

उत्तर: (0) अस्मदीया
व्याख्या: रिक्त स्थान में 'अस्मदीया' शब्द आएगा। अर्थात, "अस्मदीया भारतीया घरा विशाला" (हमारी भारतीय घरा (परिवार/भूमि) विशाल है)।

हिन्दी में वस्तुनिष्ठ प्रश्नोत्तर

प्रश्न 1.
भारत की शोभा से कौन प्रसन्न होते हैं? (A) Sar
(B) seq
(C) दानव
(0) मनुष्य

उत्तर :
(A) ईश्वर
व्याख्या: भारत की प्राकृतिक एवं आध्यात्मिक शोभा को देखकर स्वयं परमात्मा प्रसन्न होते हैं। यह भूमि उनकी कृपा का विशेष केंद्र है।

प्रश्न 2.
पुराण के रचनाकार कौन है? (») महात्मा विदुर
(8) महर्षि वाल्मीकि
(८) महर्षि वेदव्यास
(0) कालिदास

उत्तर: (८) महर्षि वेदव्यास
व्याख्या: अठारह पुराणों की रचना का श्रेय महर्षि वेदव्यास को जाता है। उन्होंने वेदों का विस्तार कर जनसामान्य के लिए इन पुराणों की रचना की।

प्रश्न 3,
किसकी महिमा सर्वत्र गायी जाती है? (») देव
(8) भारत
(८) विश्व
(0) पाठलिपूुत्र

उत्तर: (8) भारत
व्याख्या: भारत देश की महिमा और यश पूरे संसार में गाया जाता है। यह अपनी विशिष्ट पहचान के लिए विश्वभर में प्रसिद्ध है।

प्रश्न 4.
किस देश का गुणगान देवता लोग करते हैं (/) भारत
(8) पाकिस्तान
(C) श्रीलंका
(0) बांगलादेश

उत्तर: (/) भारत
व्याख्या: देवतागण भारतवर्ष के गुणों का गान करते हैं क्योंकि यह पुण्यभूमि है और यहाँ धर्म, तपस्या एवं मोक्ष का मार्ग सुलभ है।

प्रश्न 6.
'भारत महिमा पाठ का प्रथम पद या श्लोक कहाँ से संकलित है ? (») विष्णुपुराण से
(8) पद्चपुराण से
(८) भगवतपुराण से
(0) वराहपुराण से

उत्तर: (») विष्णुपुराण से
व्याख्या: इस पाठ का पहला श्लोक विष्णु पुराण से लिया गया है, जिसमें भारत की महिमा का वर्णन किया गया है।

प्रश्न 7.
'भारत महिमा पाठ का द्वितीय श्लोक किस पुराण से संकलित है? (») विष्णु पुराण से
(8) भागवत पुराण से
(८) पद्मपुराण से
(0) वायुपुराण से

उत्तर: (8) भागवत पुराण से
व्याख्या: पाठ का दूसरा श्लोक भागवत पुराण (श्रीमद्भागवत) से संकलित किया गया है, जो भारत की विशेषता बताता है।

प्रश्न 8.
किस देश में देवता लोग बार-बार जन्म ले ते हैं? (A) पाकिस्तान
(8) भारत
(C) श्रीलंका
(0) बांगलादेश

उत्तर: (8) भारत
व्याख्या: पुराणों के अनुसार, देवता भी भारत भूमि पर पुण्य कर्म करने और भगवान की सेवा के लिए बार-बार जन्म लेने की इच्छा रखते हैं।

प्रश्न 9.
कौन गीत गाते हैं? (/) देवता
(8) दानव
(८) मनुष्य (0) कोई नहीं

उत्तर: (/) देवता
व्याख्या: भारत की महिमा के गीत देवतागण गाते हैं। वे इस धरती की पवित्रता और महानता के गुणगान करते हैं।

प्रश्न 10.
भारत की शोभा की कौन प्रशंसा करते हैं? (») देवता
(8) दान व
(९) मनुष्य
(0) जन्तु

उत्तर: (/) देवता
व्याख्या: भारत की अनुपम शोभा और प्राकृतिक सौंदर्य की प्रशंसा देवताओं द्वारा की जाती है, क्योंकि यह उनकी भी पसंदीदा भूमि है।

प्रश्न 11.
भारत की महिमा कहाँ गायी जाती है? (») वहाँ
(8) पटना
(८) यहाँ .
(0) सभी जगह

उत्तर: (0) सभी जगह
व्याख्या: भारत की महिमा का गुणगान सिर्फ भारत में ही नहीं, बल्कि विश्व के हर कोने (सभी जगह) में होता है।

प्रश्न 12.
भारतभूमि किससे सेवित है? (A) सागर
(8) पर्वत
(८) झरना
(0) उपर्युक्त सभी

उत्तर: (0) उपर्युक्त सभी
व्याख्या: भारत भूमि सागर (समुद्र), पर्वत (हिमालय) और निर्झर (झरनों) से घिरी और सेवित है। ये सभी इसकी सुंदरता और सुरक्षा बढ़ाते हैं।

प्रश्न 13.
जगत का गौरव कौन है? (A) पाकिस्तान
(8) भारत
(C) श्रीलंका
(0) बांगलादेश

उत्तर: (8) भारत
व्याख्या: संपूर्ण जगत (विश्व) का गौरव भारत देश है। अपनी प्राचीन संस्कृति, विज्ञान, दर्शन और सहिष्णुता के लिए भारत सदैव विश्व का मार्गदर्शक रहा है।

प्रश्न 14.
भारत महिमा का आधुनिक पद किसने रचा? (A) कालिदास ने
(8) नारद ने
(८) अध्यक्ष ने
(0) नारायण पंडित ने

उत्तर: (८) अध्यक्ष ने
व्याख्या: पाठ्यपुस्तक में दिए गए आधुनिक पद की रचना डॉ. उमाशंकर शर्मा ने की है। विकल्प में 'अध्यक्ष' शब्द संभवतः प्रिंटिंग त्रुटि है, सही उत्तर डॉ. उमाशंकर शर्मा है।

प्रश्न 15.
हमारी भारतीया घरा कैसी है? (») हरभरी
(8) ऊँची
(८) नीची
(0) विशाला

उत्तर: (0) विशाला
व्याख्या: 'भारतीया घरा' यानी भारत रूपी परिवार। यह परिवार अनेकता में एकता का प्रतीक है और इसकी विविधता के कारण यह अत्यंत विशाल (विशाला) है।

प्रश्न16.
जगत्‌ का गौरव कैसा है? (A) are
(8) गोल
(८) शोभनीय
(0) समतल

उत्तर: (८) शोभनीय
व्याख्या: जगत का गौरव यानी भारत देश शोभनीय (देखने योग्य, सुंदर और प्रशंसा के योग्य) है। इसकी संस्कृति और प्राकृतिक सौंदर्य इसे शोभनीय बनाते हैं।

प्रश्न 17.
जाति-धर्म के भेद से युक्त लोग भारत में क्या वहन करते हुए रहते हैं? (A) कलह
(8) एकता
(८) अनेकता
(0) शोकरहित

उत्तर :
(8) एकता
व्याख्या: भारत में अलग-अलग जाति और धर्म के लोग रहते हैं, परंतु वे सभी 'एकत्वभाव' (एकता की भावना) को धारण करके रहते हैं। यही भारत की विशेषता है।

प्रश्न 18.
देवता क्या गाते हैं? (») गीत
(8) लोरी
(९) स्तुति (0) कुछ नहीं

उत्तर: (») गीत
व्याख्या: देवता भारत की महिमा के 'गीत' गाते हैं। पाठ में 'गीतकानि' शब्द का प्रयोग हुआ है, जिसका हिंदी में सीधा अर्थ 'गीत' ही है।

संस्कृत में वस्तुनिष्ठ प्रश्नोत्तर

प्रश्न 1.
कस्य महिमा सर्वत्र गीयते? (A) cao
(8) भारतस्य
(८) विश्वस्य
(0) पाटलिपुत्रस्य

उत्तर: (8) भारतस्य
व्याख्या: भारतदेशस्य महिमा (गौरवं, यशः) सर्वत्र (सर्वेषु देशेषु) गीयते। अस्माकं देशः विश्वप्रसिद्धः अस्ति।

प्रश्न 2.
इयं निर्मला मातृभूमि: कीहशीं अस्तिं? (») सस्यापूर्णा
(8) विशाला
(८) हरित
(0) वृणसंकुला

उत्तर: (8) विशाला
व्याख्या: अस्याः पवित्रायाः मातृभूमेः स्वरूपं विशालम् अस्ति। अत्र 'विशाला' इति विशेषणं भौगोलिक-सांस्कृतिक-सामाजिक विस्तारं सूचयति।

प्रश्न 3.
अस्माभि: सदा कि पूजनीयम्‌? (A) ory
(8) ग्रामम्‌
(८) जलम्‌
(0) भारतम्‌

उत्तर: (0) भारतम्‌
व्याख्या: अस्माभिः (अस्माकं द्वारा) सदा भारतम् एव पूजनीयम् मन्तव्यम्। मातृभूमेः प्रति भक्तिः अस्माकं परमं कर्तव्यम्।

प्रश्न 4.
Ae: PEMA AH AEA? | (») गौरवमयम्‌
(8) सुखसमृद्धिपूर्णम्‌
(८) मुकुनदसेवीपयिकम्‌ (0) सर्वोत्तमम्‌

उत्तर: (८) मुकुनदसेवीपयिकम्‌
व्याख्या: 'मुकुन्द' इति भगवतः नाम। 'मुकुन्दसेवीपयिकम्' इत्यस्य अर्थः - भगवत्सेवायै उपयुक्तम्, योग्यम्। भारतभूमिः भगवद्भक्तये उत्तमा अस्ति।

प्रश्न 5.
देवा कानि गायन्ति? । (A) ea:
(8) ऋचा
(८) श्लोका:
(0) गीतकानि

उत्तर: (0) गीतकानि
व्याख्या: देवाः भारतमहिमावर्णनानि गीतकानि एव गायन्ति। ते भारतस्य यशोगानं कुर्वन्ति।

प्रश्न 6.
भारतस्य शोभया के प्रसननाः भवन्ति? (A) SM:
(8) मनुष्या:
(९) जन्तवः
(0) दानवाः

उत्तर :
(A) ईश्वर:
व्याख्या: भारतदेशस्य शोभां (सौन्दर्यं) दृष्ट्वा ईश्वराः (देवाः) प्रसन्नाः भवन्ति। एषा भूमिः तेषां प्रियतमा अस्ति।

प्रश्न 7.
भारतमहिमा पाठे प्रथमं पद्य॑ कस्मात्‌ पुराणात्‌ गृहीतमस्ति? (/) भागवतपुराणात्‌
(8) भविष्यपुराणात्‌
(८) विष्णुपुराणात्‌
(0) वराहपुराणात्‌

उत्तर: (८) विष्णुपुराणात्‌
व्याख्या: अस्मिन् पाठे यत् प्रथमं श्लोकं दत्तं तत् 'विष्णुपुराणात्' स्वीकृतम् अस्ति। विष्णुपुराणे भारतवर्षस्य वर्णनं विस्तृतरूपेण प्राप्यते।

प्रश्न 8.
धर्म-जातिप्रभेदे: विभिन्ना: जना: कि वहन्त: वसन्ति? (») अनेकत्वभावम्‌
(8) एकत्वभावम्‌
(८) यथाभावम्‌
(0) भक्तिभावम्‌

ode :
(8) एकत्वभावम्‌
व्याख्या: भिन्न-भिन्न धर्म-जाति-सम्प्रदायेषु जनाः एकत्वभावम् (एकतायाः भावनाम्) एव धारयन्तः (वहन्तः) भारते निवसन्ति। एषः भारतस्य मूलमन्त्रः।

प्रश्न 9, पुराणग्रंथस्य रचनाकार: कः?
(

All Bihar Board Class 10th Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) Chapter 5 भारतमहिमा) Solutions on this page can be viewed free of cost. Follow the best practices given after the solutions to achieve higher marks.

How to achieve higher marks in Bihar Board Class 10th Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2):

How to download Bihar Board Class 10th Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) Chapter 5 भारतमहिमा) Solutions

  1. Visit https://biharboardbook.com
  2. Home page of Bihar Board Book will be loaded. Here select Solutions from the navigation bar at top.
  3. List of classes for which solution is available for Bihar Board students will be loaded. Now select the class which is relevant for you – in this case we will select Class 10th from this list.
  4. List of subjects for which solution is available for Bihar Board Class 10th students will display here. Now select the subject for which you want to download the solution – here we will select Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) (you can choose any subject which is relevant for you).
  5. List of chapters will start displaying here for Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) for Class 10th students of Bihar Board. Now select the chapter for which you want the solution. We will select Chapter 5 भारतमहिमा) in this case; you can opt based on your requirements.
  6. Solution for Class 10th Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) of Bihar Board for Chapter 5 भारतमहिमा) will load here. If you are on desktop, right-click and save the image (all solutions here are given as images). If you are on mobile, long-press the image to save it. This will download the solution.

Other Chapters of Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2)

Browse other chapters of Bihar Board Class 10th Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) Solutions. Click on any chapter below to view its content.